साबिक खार्तम्छा गाउँ विकास समिति–३, नागी सिरान । नागी हिजोआज केपिलासगढी गाउँपालिका–२, खार्तम्छामा पर्छ । नागी सिरानमा रहेको ढाल तरवार ढुंगा साम्पाङ राई समुदायको ऐतिहासिक तर वियोगान्त स्थल हो । यस स्थलबारे लिखत दस्तावेज नभए पनि मौखिक इतिहास भने छँदै छ । स्थानीय पुर्खाले सुनाउने मौखिक इतिहासले ढाल तरवार ढुंगाबारे प्रस्...
‘त्यही ढुंगामा उभिएर अशुभ खबर सुनाउनुपर्छ,’ केपिलासगढी गाउँपालिका–३, खोक्मा, बाँसपानीका शिव राईले जानकारी गराए, ‘अरू ठाउँबाट सूचना प्रवाह गर्न मिल्दैन । यो अनिवार्य सर्तजस्तै हो ।’ बाँसपानीको खकलुङ खोक्मामा बसोवास गर्ने साम्पाङको निधन हुँदा सूचना प्रवाह गरिने ढुंगालाई ‘पोमा ल्वपँ लुङ’ भनिन्छ । किरात साम्पाङ राई जुम्...
माझकिरात (भोजपुर)मा जिरामुनि नाम गरेका किराती थिए । किराती मुन्दुमका ज्ञाता । मुन्दुमको सहाराबाट तान्त्रिक शक्तिले सर्वसाधारणले गर्न नसक्ने अनौठोे काम गरेर देखाउँथे । दिनभरि सामान्य व्यक्तिझैं रहने उनी रात परेपछि अत्यन्तै परचक्री व्यवहार र अपत्यारिला काम गर्थे । उनी मसान खेलाउँथे । मसानकै सहाराले सम्पूर्ण...
त्यतिबेला अर्खौले खाम्तेल थुमअन्तर्गत पथ्र्यो । खाम्तेलका सान्ने र जगरेभीर (साप्सुखोलाछेउ)मा बसोवास गर्ने सेनेम्छा राईका पुर्खाले खाम्तेल थुममा शासन गर्थे । खाम्तेल थुमका किराती राजाहरूले आफ्ना नियमित सेनालाई धनुकाँड विद्या प्राथमिकतासाथ सिकाउँथे । त्यतिबेला धनुकाँड प्रमुख हतियारका रूपमा मानिन्थ्यो । किराती राजा...
